Restrukturyzacja przedsiębiorstwa? Jak uniknąć ogłoszenie upadłości?

Restrukturyzacja przedsiębiorstwa
Temat ten wydaje się stosunkowo "świeży" tj. przepisy regulujące tą tematykę, weszły w życie z dniem 1 stycznia 2016 roku. Oczywiście mowa o ustawie Prawo Restrukturyzacyjne z dnia 15 maja 2015 roku (zwana dalej: „Ustawą”) :), w której wprowadzone zostały nowe i w założeniach ustawodawcy, skuteczne instrumenty pozwalające na przeprowadzenie restrukturyzacji przedsiębiorstwa dłużnika i zapobieżenie jego likwidacji/upadłości. Zmiany umożliwić mają przedsiębiorstwom – dłużnikom – wybór jednej z procedur restrukturyzacyjnych, najbardziej dopasowanej do jego potrzeb i sytuacji, w jakiej obecnie się znajduje.
 
 Ustawa definiuje cztery postępowania restrukturyzacyjne: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe, postępowanie sanacyjne.
 
 Celem zaś postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego - również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. Założeniem przepisów Ustawy jest by Wierzyciele mogli mieć realny wpływ na postępowanie restrukturyzacyjne, osobę i model nadzorcy układu (doradcy restrukturyzacyjnego), otrzymać mają również szereg instrumentów, które zyskują na wartości dla wierzycieli. Postępowanie restrukturyzacyjne może być prowadzone zarówno wobec dłużnika niewypłacalnego jak i zagrożonego niewypłacalnością (art. 6 Ustawy). Sądem restrukturyzacyjnym jest Sąd rejonowy - Sąd gospodarczy według miejsca położenia ośrodka podstawowej działalności dłużnika (m.in. siedziba) – art. 14 i 15 Ustawy.
 
Pierwszym postępowaniem restrukturyzacyjnym wprowadzonym Ustawą jest postępowanie o zatwierdzenie układu. Postępowanie to jest przeznaczone dla funkcjonującego w obrocie przedsiębiorcy, który spełnia ciążące na nim zobowiązania, lecz na którym ciąży realne ryzyko niewypłacalności względem wierzycieli. Wdrożenie postępowania ma być jednak możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekroczy 15 % ogólnej sumy wierzytelności (art. 218 Ustawy). Najważniejszą zaś jego cechą jest przyznanie dłużnikowi uprawnienia do samodzielnego zbierania głosów wierzycieli w celu doprowadzenia do zawarcia układu przez dłużnika bez udziału Sądu. Pamiętajcie również, że układem mogą zostać objęte jedynie wierzytelności powstałe przed dniem układowym. Natomiast po ustaleniu dnia układowego dłużnik zbiera głosy na kartach do głosowania zawierających informacje wskazane w art. 213 Ustawy. Z zasady, układ przyjmowany jest wówczas, jeżeli za jego przyjęciem wypowie się większość wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem (art. 217 Ustawy). Sąd wydaje wówczas postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu w terminie dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku o zatwierdzenie układu (art. 223 Ustawy). Od dnia wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu do dnia jego uprawomocnienia nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego. Postępowanie o zatwierdzenie układu jest skierowane do dłużników, którzy są wyposażeni w narzędzia umożliwiające dojście do porozumienia z większością swoich wierzycieli bez udziału Sądu.
 
Drugim rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego jest przyspieszone postępowanie układowe. Umożliwiać ma dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie. Analogicznie, jak przy postępowaniu o zatwierdzenie układu, postępowanie przyspieszone może być prowadzone jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Ustawodawca uznał jednocześnie, że wierzyciele nie zawsze mogą mieć zaufanie dla nadzorcy układu, który jest przecież wybierany i opłacany bezpośrednio przez dłużnika. Zrozumiałe jest bowiem, że wierzyciele mogą być bardziej skłonni do wyrażenia zgody na przyjęcie propozycji układowych, jeżeli zarówno sporządzenie planu restrukturyzacyjnego, jak i ocena propozycji nastąpi przez niezależny, wybierany przez Sąd podmiot – nadzorcę sądowego (art. 233 Ustawy). Postępowanie przyspieszone wydaje się być również korzystne dla samego dłużnika, zwłaszcza wówczas, gdy dłużnik będzie chciał uzyskać natychmiastową ochronę sądową przed prowadzonymi już przez wierzycieli egzekucjami. Po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego, postępowania egzekucyjne zostaną bowiem od razu zawieszone z mocy prawa, a dokonane zajęcia rachunków bankowych będą mogły być uchylone przez sędziego – komisarza (art. 259 Ustawy). W ramach przyspieszonego postępowania układowego, dłużnik z zasady nie jest pozbawiony z zarządu nad całym majątkiem. Wyjątki od tej zasady sprowadzają się do szczególnych okoliczności. Zgodnie z treścią art. 239 Ustawy, Sąd może uchylić z urzędu zarząd własny dłużnika i ustanowić zarządcę, jeżeli dłużnik, chociażby nieumyślnie, naruszy prawo w zakresie sprawowania zarządu, czego skutkiem jest pokrzywdzenie wierzycieli lub możliwość takiego pokrzywdzenia w przyszłości. Zarząd własny może zostać odebrany w przypadku, gdy dłużnik nie zagwarantuje wykonania układu albo gdy nie wykonuje on poleceń sędziego-komisarza lub nadzorcy sądowego (np. brak złożenia w terminie zakreślonym przez sędziego komisarza propozycji układowych przez dłużnika).
 
Kolejnym nowym postępowaniem wprowadzonym przez prawo restrukturyzacyjne jest postępowanie układowe. Jest to postępowanie przewidziane dla przedsiębiorców, których suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekraczać będzie 15% sumy wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem, co dyskwalifikuje ich w kwestii uzyskania zgody na przeprowadzenie postępowania o zatwierdzenie układu lub przyspieszonego postępowania układowego. Postępowanie układowe nie jest możliwe dla dłużników których suma wierzytelności spornych nie przekracza wyżej wskazanych 15%. Ma to z kolei uniemożliwić nieuczciwym dłużnikom celowe przedłużanie postępowania. Największą zaletą otwarcia postępowania układowego wydaje się być sytuacja, w której dłużnik w dalszym ciągu sprawować będzie zarząd swoim majątkiem – to prawo wykonywać może jednak wyłącznie pod nadzorem nadzorcy sądowego wyznaczonego przez Sąd. Dłużnik zobowiązany jest ponadto uprawdopodobnić zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania układowego i zobowiązań powstałych po dniu jego otwarcia (art. 266 Ustawy). Sąd w ramach postępowania układowego może zażądać od dłużnika wpłacenia zaliczki na wydatki związanie z przeprowadzeniem postępowania o otwarcie postępowania układowego (art. 267 Ustawy). Sąd może również zabezpieczyć majątek dłużnika przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. Na jego wniosek, ale także na wniosek samego dłużnika Sąd zawiesi postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu dochodzenia należności (art. 268 Ustawy). Mając na uwadze powyższe można stwierdzić, iż postępowanie układowe prowadzone będzie na analogicznych zasadach jak dotychczasowe postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu. Postępowanie to skierowane jest bowiem do przedsiębiorców, którzy są na granicy bankructwa lub są już niewypłacalni. Co do zasady, zarząd pozostanie w ręku przedsiębiorcy, będzie on jednak pod stałą kontrolą Sądu i samych wierzycieli. Natomiast Dłużnik w ramach takiego postępowania będzie mógł uzyskać ochronę przed egzekucjami.
 
Ostatnim postępowaniem wprowadzonym przepisami Ustawy jest postępowanie sanacyjne.
 
Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją. Postępowanie sanacyjne ma szczególny charakter, z uwagi na szerszy niż w innych postępowaniach katalog dostępnych środków restrukturyzacji przedsiębiorstwa. Katalog ma natomiast umożliwić przeprowadzeniu kompleksowego przekształcenia dłużnika w sprawny i wydajny podmiot gospodarczy. Mówiąc jaśniej, postępowanie sanacyjne służyć ma przeprowadzeniu restrukturyzacji, poprzez oddłużenie przedsiębiorstwa przy użyciu działań sanacyjnych, czyli takich czynności prawnych i faktycznych, które spowodują, że dłużnik odzyska zdolność wykonywania swoich zobowiązań. Postępowanie to wprowadza instrumenty, które do tej pory przysługiwały jedynie syndykowi w postępowaniu likwidacyjnym, teraz mają one zostać wykorzystane do ratowania przedsiębiorstwa. W odróżnieniu od pozostałych trybów postępowań, o których była mowa powyżej, Sąd wydając postanowienie o otwarciu postępowania sanacyjnego, do którego przepisy art. 233 i art. 234 Ustawy stosuje się odpowiednio, odbiera zarząd własny dłużnikowi i wyznacza zarządcę (art. 288 ust. 2 Ustawy). Z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika stają się masą sanacyjną (art. 294 Ustawy). W ramach postępowania sanacyjnego warto w szczególności zwrócić uwagę na wprowadzony katalog uprawnień samego zarządcy, który zgodnie z art. 298 ust. 1 i 2 Ustawy może m.in. odstąpić od umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub w części przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego (za zgodą sędziego komisarza). Pamiętajcie również, że zgodnie z art. 300 Ustawy otwarcie postępowania sanacyjnego wpływa na stosunki pracy oraz wywołuje w zakresie praw i obowiązków pracowników i pracodawcy takie same skutki jak ogłoszenie upadłości, przy czym uprawnienia syndyka wykonuje zarządca. W ramach postępowania sanacyjnego, zgodnie z art. 323 ust. 1 Ustawy składniki mienia należącego do dłużnika i wchodzącego w skład masy sanacyjnej mogą zostać zbyte przez zarządcę za zgoda sędziego-komisarza, który określa warunki ich zbycia. Należy jednak pamiętać, że prawidłowe przeprowadzenie postępowania sanacyjnego oraz wdrożenie w życie działań sanacyjne jest uzależnione od uprzedniego sporządzenia przez zarządcę sądowego planu restrukturyzacyjnego. Na podstawie art. 313 ustawy, zarządca w porozumieniu z dłużnikiem składa sędziemu-komisarzowi plan restrukturyzacyjny w terminie trzydziestu dni od dnia otwarcia postępowania sanacyjnego. W uzasadnionych przypadkach termin do złożenia planu restrukturyzacyjnego może zostać przedłużony przez sędziego-komisarza do trzech miesięcy. Wydaje się, że plan restrukturyzacyjny w ramach postępowania sanacyjnego odgrywa kluczową rolę, a jego odpowiednie przygotowanie, a w dalszych krokach przeprowadzenie odpowiada za sukces (albo niestety porażkę 🙁 ) samej restrukturyzacji.
 
Powyższe regulacje, w sposób wyraźny odróżniają postępowanie sanacyjne od pozostałych postępowań restrukturyzacyjnych, pozwalając uznać, że w postępowaniu sanacyjnym, oprócz restrukturyzacji zobowiązań dłużnika (do czego dochodzi w ramach przyjęcia i zatwierdzenia układu) możliwe jest skorzystanie z instrumentów pozwalających na restrukturyzację majątku, kontraktów, zatrudnienia. Te regulacje, w połączeniu w zasadzie z pełną ochroną przed egzekucją, mogą realnie umożliwić skuteczną restrukturyzację przedsiębiorstwa i uchronić dłużnika od bankructwa (przy jednoczesnym zaspokojeniu zgodnych interesów wierzycieli).
 
Nie wiem jak Wy lecz ja trochę się zmęczyłem 😉 do następnego wpisu! Gdybyście potrzebowali pomocy, piszcie ! 🙂