Darowizna mieszkania na dziecko. Co z obowiązkiem podatkowym?

Darowizna mieszkania na dziecko

Na wstępie zaznaczę, że nie jestem szczególnym entuzjastą czy miłośnikiem przepisów prawa podatkowego. Nie wiem czemu. Po prostu chyba nie przepadam za tą dziedziną prawa. Oczywiście („gdy trzeba“) jestem w stanie w tych sprawach również pomóc. I w tej sytuacji nie było inaczej. Temat postanowiłem zgłębić z uwagi na skierowaną do mnie prośbę ze strony rodziny (a że rodzinę i przyjaciół stawiam na pierwszym miejscu J, nie mogłem przecież obok tej sprawy przejść obojętnie 😉 ). Tak więc, choć z trudem jaki przychodzi mi analizować i interpretować przepisy prawa podatkowego, sprawdźcie co udało mi się ustalić! 🙂

Jeszcze jedno („byście czytając ten wpis nie padli z wrażenia“ 😉 ). Nie zacznę typowo od cytowania poszczególnych przepisów prawa odnoszących się chociażby do zdefiniowania pojęcia darowizny. Warto jednak zaznaczyć by darowizna mieszkania/nieruchomości była prawnie skuteczna, musi być zachowana forma aktu notarialnego. O czym w tym przypadku mówi treść art. 890 Kodeksu cywilnego.

A teraz przechodząc do meritum.

Zgodnie z treścią ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadku i darowizn (dalej: Ustawa“), nabycie w drodze darowizny własności rzeczy lub praw implikuje obowiązek zapłacenia podatku. Obowiązek ten powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia woli w akcie notarialnym przenoszącym własność mieszkania na obdarowanego. Wysokość podatku jest kształtowana w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczać się będzie nabywca (art. 14 Ustawy). W tej sytuacji osobą obdarowaną ma być córka. Natomiast córka jako zstępna zaliczana jest zgodnie z treścią art. 14 ust. 3 pkt) 1 Ustawy do I grupy podatkowej (obok małżonka, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, ojczyma, macochę i teściów). Należy pamiętać, żę co do zasady I grupa podatkowa (po spełnieniu przewidzianych w Ustawie warunków) jest zwolniona od obowiązku uiszczenia podatku lecz o tym bardziej precyzyjnie poniżej.

Warto jednak w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku darowizny lokalu mieszkalnego sprawa nie wydawała się z góry oczywista (bynajmniej takię wątpliwości pozostają dość powszechne) tj. należało rozważyć czy córka zostanie zwolniona z obowiązku uiszczenia podatku na podstawie art. 4a Ustawy czy też skorzysta zwolnienia „mieszkaniowego“, o którym mowa w art. 16 Ustawy. Jest to o tyle istotne bowiem jeden i drugi przepis Ustawy wprowadza szereg warunków i ograniczeń, z tym zastrzeżeniem, że jeden z nich jest dużo bardziej restrykcyjny.

Artykuł 4a Ustawy zwalnia z obowiązku uiszczenia podatku nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby należące do I grupy podatkowej. Obdarowany by skorzystać z przewidzianego w przepisie zwolnienia, zobowiązany jest do powiadomienia o tym fakcie urząd skarbowy (w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego) i posiadać obywatelstwo polskie lub inny status przewidziany w art. 4 ust. 4 Ustawy. W tym przypadku są to w zasadzie jedyne warunki przewidziane przez przepisy Ustawy.

Natomiast w odróżnieniu od zwolnienia, o którym mowa w art. 4a Ustawy, przepis z art. 16 Ustawy wprowadza już bardziej szczegółowe warunki, w tym:

  1. osoba obdarowana musi posiadać obywatelstwo polskie lub inne z art. 4 ust. 4 Ustawy,
  2. obdarowana nie może być właścicielem innego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego,
  3. obdarowana nie może dysponować spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu ani nie może być właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub wynikającego z przydziału spółdzielni mieszkaniowej: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym,
  4. osoba obdarowana nie może być w stosunku najmu lokalu lub budynku,
  5. nadto osoba obdarowana przez okres nabliższych 5 lat zobowiązana jest do zamieszkania (będąc zameldowana na pobyt stały) w lokalu będącym przedmiotem darowizny.

Chciałbym Was jednak uspokoić. Córka jako zstępna skorzysta ze zwolnienia zupełnego na podstawie art. 4a Ustawy. Co korzystniejsze, w przypadku darowania mieszkania na rzecz osoby należącej do I grupy podatkowej obowiązek zgłoszeniowy przenoszony jest w praktyce na Notariusza. Natomiast sam problem w intepretowaniu tychże przepisów wynika z posługiwania się przez art. 16 Ustawy podziałem na grupy podatkowe. Nadto część osób uznaje, że przepis z art. 16 Ustawy jest względem art. 4a Ustawy przepisem szczególnym. Nic bardziej mylnego. Żaden bowiem z przepisów Ustawy, w tym w szczególności art 4a Ustawy nie wprowadza takiego zastrzeżenia.

Powyższe nie oznacza jednak, że obdarowany nie może skorzystać z ulgi przewidzianej w art. 16 Ustawy. Możliwośc taka powstaje w przypadku nie spełnienia się warunków wyrażonych w art. 4a Ustawy. Podobne również stanowisko wyrażone zostało m.in. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji nr IPPB2/4515-30/15-2/MZ z dnia 12 maja 2015 roku, który wskazuje, iż: „Wnioskodawczyni z tytułu darowizny otrzymanej od matki będzie mogła skorzystać z bezwarunkowego zwolnienia zawartego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, po spełnieniu warunków zawartych w tym przepisie. W przypadku nie spełnienia przez Wnioskodawczynię warunków zawartych w art. 4a ustawy, w powyższej sprawie może znaleźć zastosowanie ulga zawarta w art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn.“.